W wielu gospodarstwach rolnych część ustaleń nadal zawierana jest „na słowo”. Dotyczy to przede wszystkim dzierżawy gruntów, korzystania z maszyn, wspólnego użytkowania sprzętu czy różnych form współpracy pomiędzy sąsiadami lub członkami rodziny.
Przez lata takie rozwiązania często sprawdzały się w praktyce i nie powodowały żadnych problemów. Sytuacja zmienia się jednak wtedy, gdy dochodzi do kontroli, sprzedaży gospodarstwa, przekazania majątku lub zwykłego sporu pomiędzy stronami. Wówczas okazuje się, że brak pisemnej umowy może znacznie utrudnić udowodnienie wcześniejszych ustaleń.
Dlatego nawet przy wieloletniej współpracy warto zadbać o odpowiednią dokumentację.
Prawo dopuszcza umowy ustne, ale praktyka wygląda inaczej
Polskie przepisy w wielu przypadkach dopuszczają zawieranie umów w formie ustnej. Nie oznacza to jednak, że jest to rozwiązanie bezpieczne.
Problem pojawia się wtedy, gdy jedna ze stron zmienia zdanie lub inaczej interpretuje wcześniejsze ustalenia. Bez dokumentu bardzo trudno wykazać, jakie były prawa i obowiązki każdej ze stron.
W praktyce często kończy się to długotrwałymi sporami, które można było łatwo wyeliminować poprzez przygotowanie prostej umowy.
Najwięcej problemów dotyczy dzierżawy gruntów
Jednym z najczęstszych przykładów są ustne umowy dzierżawy ziemi rolnej.
Rolnik użytkuje grunty przez wiele lat, wykonuje zabiegi agrotechniczne, ponosi koszty nawożenia i poprawy jakości gleby, a wszystko odbywa się na podstawie ustnych ustaleń z właścicielem.
Dopóki strony pozostają zgodne, zwykle nie pojawiają się żadne problemy. Sytuacja może jednak diametralnie się zmienić w przypadku sprzedaży działki, śmierci właściciela lub przejęcia nieruchomości przez spadkobierców.
Nowy właściciel nie zawsze zna wcześniejsze ustalenia i może mieć zupełnie inne plany dotyczące gruntu.
Problemy podczas kontroli
Brak pisemnych dokumentów może utrudnić również przeprowadzenie kontroli.
W przypadku ubiegania się o dopłaty lub korzystania z różnych programów pomocowych często konieczne jest wykazanie prawa do użytkowania gruntów.
Jeżeli jedynym potwierdzeniem jest ustna umowa zawarta wiele lat wcześniej, mogą pojawić się dodatkowe pytania i konieczność składania wyjaśnień.
Znacznie łatwiej jest przedstawić podpisaną umowę określającą powierzchnię gruntów, okres dzierżawy oraz prawa i obowiązki obu stron.
Korzystanie z maszyn również warto uregulować
Umowy ustne dotyczą nie tylko gruntów.
Rolnicy bardzo często pożyczają sobie maszyny, wspólnie kupują sprzęt lub udostępniają go sąsiadom na określony czas.
W większości przypadków współpraca przebiega bezproblemowo. Trudności pojawiają się dopiero wtedy, gdy dojdzie do uszkodzenia maszyny, awarii lub sporu dotyczącego kosztów naprawy.
Brak wcześniejszych ustaleń sprawia, że każda ze stron może inaczej oceniać swoją odpowiedzialność.
Współpraca w rodzinie również powinna być uporządkowana
W gospodarstwach rodzinnych wiele ustaleń odbywa się wyłącznie na podstawie wzajemnego zaufania.
Dotyczy to między innymi użytkowania gruntów, korzystania z budynków gospodarczych czy wspólnych inwestycji.
Choć takie rozwiązanie często funkcjonuje przez wiele lat, problemy pojawiają się przy podziale majątku, sukcesji gospodarstwa lub zmianie właściciela.
Dobrze przygotowana dokumentacja pozwala uniknąć wielu nieporozumień i ułatwia dalsze prowadzenie gospodarstwa.
Co powinna zawierać prosta umowa
Wbrew pozorom nie każda umowa musi być skomplikowanym dokumentem przygotowanym przez kancelarię prawną.
Najważniejsze jest, aby jasno określała:
- strony umowy,
- przedmiot umowy,
- okres obowiązywania,
- prawa i obowiązki każdej ze stron,
- zasady rozwiązania współpracy.
Już taki podstawowy dokument znacznie zwiększa bezpieczeństwo obu stron i pozwala uniknąć wielu problemów w przyszłości.
Podsumowanie
Zaufanie pomiędzy rolnikami jest bardzo ważne i od wielu lat stanowi podstawę współpracy na polskiej wsi. Nie oznacza to jednak, że warto rezygnować z pisemnych umów.
Prosty dokument może uchronić przed problemami związanymi z kontrolami, sprzedażą gruntów, podziałem majątku czy zwykłymi nieporozumieniami pomiędzy stronami.
W praktyce przygotowanie krótkiej umowy zajmuje niewiele czasu, a może oszczędzić wielu kosztownych sporów w przyszłości.