Drzewa przy granicy pola, niewielki rów czy oczko wodne mogą wydawać się zwykłymi elementami gospodarstwa, które właściciel gruntu może dowolnie zmieniać lub usuwać. W praktyce nie zawsze jest to możliwe. Część takich obiektów jest chroniona w ramach norm warunkowości, których przestrzeganie ma znaczenie dla rolników ubiegających się o płatności.
Szczególnie ważna jest norma GAEC 8 dotycząca zachowania określonych elementów krajobrazu oraz zakazu przycinania drzew i żywopłotów w okresie lęgowym ptaków.
Warto znać te zasady przed rozpoczęciem porządkowania pól, pogłębianiem rowów czy usuwaniem roślinności. Działanie, które z punktu widzenia rolnika jest zwykłą pracą porządkową, w określonych sytuacjach może zostać uznane za naruszenie wymogów.
Czym jest GAEC 8 i dlaczego dotyczy rolników
GAEC to normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, które są elementem systemu warunkowości.
Jedną z nich jest GAEC 8. Jej celem jest przede wszystkim zachowanie różnorodności biologicznej oraz określonych elementów krajobrazu występujących na użytkach rolnych.
Dla rolnika najważniejsze jest to, że norma nie dotyczy wyłącznie sposobu prowadzenia produkcji na samym polu. Obejmuje również niektóre obiekty znajdujące się na użytkowanych gruntach.
Dlatego przed usunięciem drzewa, zasypaniem niewielkiego rowu czy likwidacją oczka wodnego warto najpierw sprawdzić, czy dany element nie podlega ochronie.
Jakich elementów krajobrazu nie można niszczyć
Przepisy GAEC 8 wskazują konkretne elementy krajobrazu, które należy zachować na użytkach rolnych będących w posiadaniu rolnika.
Dotyczy to przede wszystkim drzew będących pomnikami przyrody, rowów o szerokości nieprzekraczającej 2 metrów oraz oczek wodnych o powierzchni mniejszej niż 100 m².
W praktyce oznacza to, że nie każde drzewo czy każdy zbiornik wodny znajdujący się przy polu automatycznie podlega temu konkretnemu obowiązkowi. Znaczenie mają rodzaj obiektu i jego parametry.
To istotne rozróżnienie, ponieważ przepisy dotyczące ochrony przyrody mogą jednocześnie nakładać inne obowiązki niezależnie od samej normy GAEC 8.
Co z rowami znajdującymi się przy polach
Rowy są naturalnym elementem wielu gospodarstw i często pełnią ważną funkcję w odprowadzaniu nadmiaru wody.
W ramach GAEC 8 ochronie przed zniszczeniem podlegają rowy o szerokości do 2 metrów znajdujące się na użytkach rolnych będących w posiadaniu rolnika.
Dlatego decyzja o całkowitym zasypaniu niewielkiego rowu tylko po to, aby zwiększyć powierzchnię pola lub ułatwić przejazd maszyną, nie powinna być podejmowana bez wcześniejszego sprawdzenia przepisów.
Warto również odróżnić zniszczenie rowu od wykonywania prac związanych z jego prawidłowym utrzymaniem. W przypadku większych prac ingerujących w urządzenia wodne mogą dodatkowo znaleźć zastosowanie przepisy prawa wodnego.
Oczko wodne również może podlegać ochronie
Niewielkie zbiorniki wodne znajdujące się pośród pól często traktowane są jako nieużytek. Z punktu widzenia przepisów mogą jednak stanowić chroniony element krajobrazu.
GAEC 8 obejmuje oczka wodne o powierzchni mniejszej niż 100 m².
Rolnik nie powinien więc automatycznie zakładać, że niewielkie zagłębienie wypełnione wodą można zasypać i włączyć do powierzchni uprawnej.
Takie miejsca mają znaczenie dla lokalnej retencji i stanowią siedlisko dla wielu gatunków zwierząt i roślin. Właśnie dlatego zostały objęte obowiązkiem zachowania.
Drzewa na polu – nie każde podlega takim samym zasadom
W przypadku drzew przepisy warto czytać szczególnie uważnie.
Obowiązek zachowania wynikający z omawianej części GAEC 8 dotyczy drzew ustanowionych pomnikami przyrody.
Nie oznacza to jednak, że pozostałe drzewa można usuwać w dowolnym momencie. Ich wycinka może podlegać innym przepisom dotyczącym ochrony przyrody, a w niektórych sytuacjach wymagać wcześniejszego zgłoszenia lub uzyskania odpowiedniego zezwolenia.
Przed wycinką najlepiej więc ustalić status konkretnego drzewa, zamiast kierować się wyłącznie tym, że znajduje się ono na prywatnym gruncie.
Od 15 kwietnia do 31 lipca trzeba szczególnie uważać
GAEC 8 wprowadza również ważne ograniczenie dotyczące przycinania drzew i żywopłotów.
Na użytkach rolnych będących w posiadaniu rolnika nie można wykonywać takich prac w okresie od 15 kwietnia do 31 lipca. Jest to czas związany z okresem lęgowym ptaków i wychowem młodych.
Od tej zasady przewidziano wyjątki. Zakaz wynikający z GAEC 8 nie obejmuje wierzb, drzew owocowych oraz gatunków drzew uprawianych jako zagajniki o krótkiej rotacji.
W praktyce większe prace związane z żywopłotami i drzewami warto więc planować poza okresem objętym zakazem.
Czy można przycinać żywopłot na granicy pola
Żywopłoty znajdujące się przy polach często wymagają regularnego przycinania, szczególnie gdy zaczynają utrudniać przejazd maszyn lub ograniczać dostęp do działki.
Sam fakt, że żywopłot znajduje się na użytkowanym gruncie, nie oznacza jednak, że można przyciąć go w dowolnym terminie.
Jeżeli prace mają zostać wykonane w okresie od 15 kwietnia do 31 lipca, należy uwzględnić zakaz wynikający z GAEC 8.
Dlatego najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zaplanowanie większych prac pielęgnacyjnych przed rozpoczęciem tego okresu albo po jego zakończeniu.
Co może się stać w przypadku naruszenia przepisów
Przestrzeganie GAEC jest elementem warunkowości związanej z płatnościami dla gospodarstw.
Podczas kontroli może zostać sprawdzone między innymi, czy chronione elementy krajobrazu zostały zachowane oraz czy drzewa i żywopłoty nie były przycinane w okresie objętym zakazem.
Stwierdzenie nieprawidłowości może mieć wpływ na należne rolnikowi płatności. Skutki zależą od charakteru konkretnego naruszenia i jego oceny.
Dlatego nie warto traktować zasad dotyczących elementów krajobrazu jako nieistotnego dodatku do przepisów o dopłatach.
Co warto sprawdzić przed rozpoczęciem prac
Jeżeli na działce znajduje się rów, niewielkie oczko wodne, pomnik przyrody albo żywopłot, warto przed rozpoczęciem większych prac ustalić, jakie przepisy mają zastosowanie.
Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do działań prowadzących do całkowitego usunięcia danego elementu.
W przypadku wątpliwości lepiej wcześniej zweryfikować sytuację w ARiMR lub właściwym urzędzie niż dopiero podczas późniejszej kontroli wyjaśniać, dlaczego dany element został usunięty.
Podsumowanie
Nie każdy element znajdujący się na polu może zostać dowolnie usunięty tylko dlatego, że znajduje się na terenie gospodarstwa.
W ramach GAEC 8 rolnik powinien zachować między innymi rowy o szerokości do 2 metrów, oczka wodne o powierzchni poniżej 100 m² oraz drzewa będące pomnikami przyrody. Trzeba również pamiętać o zakazie przycinania drzew i żywopłotów od 15 kwietnia do 31 lipca, z przewidzianymi w przepisach wyjątkami.
Przed zasypaniem rowu, likwidacją oczka wodnego czy większymi pracami przy drzewach warto więc sprawdzić status danego obiektu. Kilka minut poświęconych na weryfikację może uchronić gospodarstwo przed problemami podczas kontroli i konsekwencjami dotyczącymi płatności.