W ostatnim czasie w środowisku rolniczym pojawiły się wątpliwości dotyczące ewentualnego opodatkowania tzw. samozbiorów, czyli sytuacji, w których rolnicy udostępniają swoje uprawy do samodzielnego zbioru przez mieszkańców — często bez wynagrodzenia lub w ramach symbolicznej opłaty. Ze względu na obawy o obowiązek zapłaty VAT od plonów przekazywanych w ten sposób, sprawą zajęło się Ministerstwo Rolnictwa.
Źródło problemu
W 2025 roku wielu rolników mierzyło się z nieopłacalnością zbiorów wynikającą z niskich cen skupu i wysokich kosztów pracy. W odpowiedzi na te wyzwania część gospodarstw zdecydowała się na udostępnianie upraw w ramach samozbiorów lub nieodpłatne przekazywanie warzyw i owoców w akcjach społecznych.
Pojawiło się jednak pytanie, czy takie działania — z uwagi na ich charakter — mogą być traktowane jako czynności podlegające opodatkowaniu VAT.
Rolnicy rozliczający się ryczałtowo
Minister rolnictwa, powołując się na stanowisko Ministra Finansów, poinformował, że rolnicy korzystający z ryczałtowego systemu rozliczeń:
· nie są zobowiązani do zapłaty VAT od plonów przekazywanych w ramach samozbiorów,
· nie mają obowiązku prowadzenia dodatkowej dokumentacji ewidencyjnej,
· nie muszą wystawiać faktur związanych z nieodpłatnym przekazaniem produktów rolnych.
Oznacza to, że samozbiory w gospodarstwach ryczałtowych pozostają czynnością zwolnioną z opodatkowania.
Rolnicy prowadzący działalność jako czynni podatnicy VAT
W przypadku gospodarstw będących czynnymi podatnikami VAT sytuacja jest bardziej złożona.
Zgodnie z ogólnymi zasadami opodatkowania, nieodpłatne przekazanie towarów może zostać uznane za czynność podlegającą VAT, jeżeli:
· produkty powstały w ramach działalności, od której rolnik odliczał podatek naliczony,
· przekazanie następuje z majątku przedsiębiorstwa.
W praktyce oznacza to, że rolnik będący podatnikiem VAT może być zobowiązany do zapłaty podatku nawet wtedy, gdy przekazuje plony bez wynagrodzenia.
Działania podjęte przez Ministra Rolnictwa
Minister rolnictwa poinformował, że skierował oficjalny wniosek do Ministra Finansów o:
· doprecyzowanie zasad opodatkowania samozbiorów,
· rozważenie zastosowania zwolnienia z VAT dla tego typu czynności,
· wprowadzenie przepisów, które jednoznacznie regulowałyby sytuację rolników oddających plony nieodpłatnie.
Podkreślono, że samozbiory pełnią funkcję ograniczania strat i zapobiegania marnowaniu żywności, a nie funkcję komercyjnej sprzedaży, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w przepisach podatkowych.
Planowane zmiany i perspektywa na przyszłość
Aktualnie trwają analizy, których celem jest wypracowanie rozwiązania bardziej adekwatnego do realiów działalności rolniczej. Ministerstwo rolnictwa wskazuje, że potrzebne jest:
· jednoznaczne uregulowanie sytuacji samozbiorów,
· stworzenie możliwości zastosowania zwolnienia podatkowego,
· ograniczenie niejasności interpretacyjnych, które obecnie powodują ryzyko dla rolników.
Ostateczne decyzje będą zależały od Ministerstwa Finansów i ewentualnych zmian legislacyjnych.
Podsumowanie
Obecnie obowiązują następujące zasady:
· rolnicy ryczałtowi nie zapłacą VAT od nieodpłatnego przekazania plonów w ramach samozbiorów,
· rolnicy będący czynnymi podatnikami VAT mogą podlegać opodatkowaniu w przypadku nieodpłatnego przekazania płodów rolnych,
· trwają prace nad zmianą przepisów, których celem jest doprecyzowanie sytuacji oraz wypracowanie systemu bardziej przyjaznego dla rolników.
Ministerstwo rolnictwa zapowiada dalsze działania na rzecz uregulowania problemu i ochrony producentów rolnych przed nieuzasadnionymi konsekwencjami podatkowymi.